Tag: Cultuurlezing

Cultuurlezing | Yayoi Kusama

door Krzysztof Dobrowolski-Onclin

Zondagmiddag 8 november 2026
van 15:30 tot 17:30 uur

Over de lezing
De aantrekkingskracht van Yayoi Kusama (1929-2026) wordt bij het zien van haar kunst snel duidelijk: heldere, vrolijke kleuren, organische structuren die eerder gegroeid dan gemaakt lijken te zijn, lichteffecten en spiegels, zodat de kijker zelf onderdeel wordt van het kunstwerk. Maar dat is niet alles. Kusama werd in 1929 geboren in Japan, maar bekendheid kreeg ze in de tijd dat ze in New York werkte in de jaren 1950 en 1960. Naast schilderijen en installaties organiseerde ze toen activistische happenings, die vaak door de politie werden opgebroken. Een daarvan vond plaats in 1966. Op de Biënnale van Venetië organiseerde ze ‘Narcissus Garden’ waar mensen voor een habbekrats een glimmende bol konden kopen. In het walhalla van de moderne kunst was dat niet de bedoeling. Kusama wordt vaak in één adem genoemd met de term ‘polkadots’, vrolijke patronen met bolletjes. Het Kusamamuseum in Tokio staat er vol mee en ook in de rest van de wereld is zij een herkenbare verschijning. De grote overzichtstentoonstelling Yayoi Kusama in het Stedelijk Museum Amsterdam (11 september 2026 t/m 17 januari 2027) is de aanleiding voor deze lezing.

Over Krzysztof Dobrowolski-Onclin
Krzysztof Dobrowolski-Onclin was in september 2013 de eerste die een lezing hield voor Cultuur Op De Eilanden. Sindsdien heeft hij tal van lezingen en rondleidingen voor ons verzorgd over de meest uiteenlopende onderwerpen. Hij doceert sinds vele jaren bij de Vrije Academie en daarnaast is hij mede-organisator van lezingen en excursies bij Bureau Boeiend.
www.bureauboeiend.nl

Info
Locatie: Sociëteit Ramses Shaffy Huis, Piet Heinkade 231, Amsterdam
Datum: zondagmiddag 8 november 2026
Tijd: 15:30 tot 17:30 uur
Entree: € 16,= Bewoners van het Shaffy Huis vrij entree.
Aanmelden via: cultuuropdeeilanden.nl

Beeld: Lianne Ernst

Cultuurlezing | James McNeill Whistler

door Max Put

Zondagmiddag 13 december 2026
van 15:30 tot 17:30 uur

Over de lezing

Eigenzinnig, stijlbewust en zijn tijd vooruit: James McNeill Whistler (1834–1903) was een kunstenaar met uitgesproken ideeën. Kunst moest volgens hem, net als muziek, vooral een stemming oproepen. In zijn schilderijen en prenten spelen kleur, licht en harmonie dan ook de hoofdrol. Zijn vernieuwende werk en rebelse karakter brachten hem geregeld in aanvaring met critici en opdrachtgevers.

Naar aanleiding van de tentoonstelling Whistler. Dandy en dwarsdenker  in het Van Gogh Museum staat deze cultuurlezing in het Ramses Shaffy Huis in het teken van zijn leven en werk. Maak kennis met een markante kunstenaar die ook door Vincent van Gogh werd bewonderd.

Over Max Put
Max Put is zelfstandig en een breed georiënteerde kunsthistoricus die al jaren cursussen, lezingen, rondleidingen en stadswandelingen voor verschillende opdrachtgevers verzorgt. Favoriete onderwerpen zijn de schilderkunst van de Gouden Eeuw, maar ook Rothko, Van Doesburg, architectuur en zijn specialisme Japonisme.

Info
Locatie: Sociëteit Ramses Shaffy Huis, Piet Heinkade 231, Amsterdam
Datum: zondagmiddag 13 december 2026
Tijd: 15:30 tot 17:30 uur
Entree: € 16,= Bewoners van het Shaffy Huis vrij entree.
Aanmelden via: cultuuropdeeilanden.nl

Nocturne in zwart en goud - de vallende raket

Cultuurlezing | Beschermd of besmet? Tatoeages in de middeleeuwen

door Wendelien van Welie–Vink

Zondagmiddag 11 oktober 2026
van 15:30 tot 17:30 uur

Over de lezing
Groot was de consternatie toen het schilderij Portret van het College van de Oppercommissarissen der Walen, toegeschreven aan Wallerant Vaillant, na een tentoonstelling terugkeerde in het Amsterdam Museum. Die commissarissen hielden toezicht op de walen: aan het IJ grenzende binnenhavens. Na inspectie bleek dat een van hen, centraal in de compositie, een tatoeage op de linkerpols had. Opmerkelijk, want tatoeages werden onder meer geassocieerd met criminelen. Al die jaren dat het schilderij in het bezit was van het museum, was dat nog nooit iemand opgevallen. Na de verbazing ontstond discussie: zien we hier de Ster van Bethlehem verbeeld, of is er een komeet op de pols getatoeëerd? Een Ster van Bethlehem zou op pelgrimage kunnen duiden. En daarmee waren de ogen op de middeleeuwen gericht: was dit gebruikelijk?
In deze lezing staan het reizen in de middeleeuwen en het gebruik van beschermende tekens centraal, om zo een antwoord te kunnen geven op de vraag: ster of komeet?

Over Wendelien van Welie-Vink
Wendelien van Welie–Vink is docent Kunstgeschiedenis van de Middeleeuwen aan de Universiteit van Amsterdam. Wendelien geeft colleges en doet onderzoek op diverse terreinen als Karolingische kunst, Kunst als verbeelding van de macht, en naar iconografische kwesties als het voorkomen van handschoenen in de kunst, varkensneuzen, ontblote borsten, etc..

Info
Locatie: Sociëteit Ramses Shaffy Huis, Piet Heinkade 231, Amsterdam
Datum: zondagmiddag 11 oktober 2026
Tijd: 15:30 tot 17:30 uur
Entree: € 16,= Bewoners van het Shaffy Huis vrij entree.
Aanmelden via: cultuuropdeeilanden.nl

Cultuurlezing | Hoe lees je een film?

door Lidewijde Paris

Zondagmiddag 13 september 2026
van 15:30 tot 17:30 uur

Over de lezing
Een film vertelt een verhaal. Maar wat ontdekken we als we een film ‘lezen’ alsof het een roman is? Als we letten op de structuur, verwijzingen, metaforen en symbolen? Hoe zit zo’n film in elkaar – en waarom op deze manier? Wat laat de camera ons wel zien en wat niet, en waarom niet? Wat wordt er nadrukkelijk níet verteld? Waarom komen bepaalde elementen steeds terug? Kortom: Is er meer aan de hand? De camera speelt een subtiel spel met de kijker.
Lidewijde Paris laat tijdens haar lezing Hoe lees ik een film? aan de hand van beelden uit klassieke en actuele films zien, hoe dat spel gespeeld wordt, en met welk effect. Lidewijde begon in 2018 in Den Haag films na te bespreken met het publiek. Inmiddels doet ze dat op zes locaties in het land. In april 2026 verscheen haar boek Hoe lees ik een film? waarin elementen van zo’n 200 films de revue passeren.

Over Lidewijde Paris
Lidewijde Paris studeerde Nederlandse taal- en letterkunde en Grafische vormgeving. Ze was journalist en boekverkoper en werkte ruim 25 jaar als redacteur en uitgever. In 2016 begon ze De Lees!ambassade om het literaire lezen op een onderhoudende en toegankelijke manier te promoten. Ze geeft literatuur-cursussen aan de VU voor HOVO, bespreekt boeken voor Max Nieuwsweekend en schreef oa Hoe lees ik?, Een gedicht is ook maar een ding… en Hoe lees ik een film? gebaseerd op haar filmnabesprekingen met publiek. In 2021 ontving ze de Jan van Luxemburg-prijs als beste bevorderaar van leesplezier.

Info
Locatie: Sociëteit Ramses Shaffy Huis, Piet Heinkade 231, Amsterdam
Datum: zondagmiddag 13 september 2026
Tijd: 15:30 tot 17:30 uur
Entree: € 16,= Bewoners van het Shaffy Huis vrij entree.
Aanmelden via: cultuuropdeeilanden.nl

Foto: Harry Bos

Cultuurlezing | Waarom taalverloedering niet bestaat

door Jan Stroop

Zondagmiddag 10 mei 2026
van 15:30 tot 17:30 uur

Over de lezing
Onze laatste lezing van dit seizoen is een prikkelende, interactieve lezing over een onderwerp waarover iedereen een mening heeft, net als over voetbal en het weer: taalverandering.
Wij hebben als sprekers van onze moedertaal een feilloos gevoel voor wat grammaticaal is en wat niet. Toch merken we dat veel sprekers van ’t Nederlands fouten maken tegen bepaalde regels. Ze zeggen ‘hun hebben gelijk’ en ‘hij is groter als z’n broer’. Over deze taalfouten winden veel Nederlandssprekenden zich op. Maar zijn ’t eigenlijk wel taalfouten? Of denken we alleen maar dat ’t fout is omdat iemand ons gezégd heeft dat ’t fout is?
Jan Stroop beweert dat iemand die zijn moedertaal spreekt, geen fouten maakt. Dat komt door ’t taalgevoel dat we tijdens onze kleutertijd verworven hebben en waardoor we zinnen kunnen maken en begrijpen. Over dat feilloze taalgevoel en over ’t verschil tussen wat zogenaamd ‘fout’ en wat echt fout is, gaat deze lezing.

Over Jan Stroop
Jan Stroop promoveerde in 1977 cum laude op het proefschrift Molenaarstermen en molengeschiedenis. Van 1966 tot 1974 werkte hij bij het Meertens Instituut. In Het Bureau van J.J. Voskuil speelt hij de rol van Flip de Fluiter. Vanaf 1977 was hij verbonden aan de afdeling Nederlandse taalkunde van de Universiteit van Amsterdam. Stroop is bekend geworden door zijn ontdekking van het Poldernederlands, een nieuwe variant van het ABN. www.janstroop.nl

Info
Locatie: Sociëteit Ramses Shaffy Huis, Piet Heinkade 231, Amsterdam
Datum: zondagmiddag 10 mei 2026
Tijd: 15:30 tot 17:30 uur
Entree: € 15,= Bewoners van het Shaffy Huis vrij entree.
Reserveren via: cultuuropdeeilanden.nl

Cultuurlezing | Surinaamse kunst in Nederland

door Ingrid Braam

Zondagmiddag 12 april 2026
van 15:30 tot 17:30 uur

Over de lezing
In deze lezing vertelt Ingrid Braam over de ontwikkeling van Surinaamse beeldende kunst in Nederland, vanaf de pioniers in de jaren 1950 tot heden. Wat opvalt in veel werk van kunstenaars van Surinaamse oorsprong is de invloed van twee werelden: de niet-westerse en de westerse, Suriname en Nederland. Ingrid gaat dieper in op het werk van enkele hedendaagse kunstenaars die op intrigerende wijze die verschillende culturen combineren.

De afgelopen jaren is er in Nederland veel belangstelling voor Surinaamse beeldende kunst: denk aan De Grote Suriname-tentoonstelling in De Nieuwe Kerk in Amsterdam in 2019-2020, Surinaamse School in het Stedelijk Museum in 2020-2021, Zwarte Pracht in Slot Zeist tot onlangs, en Wi Sranan in Museum Cobra, t/m 6 april 2026. Daarnaast waren er vele solo-exposities van kunstenaars met een Surinaamse achtergrond; kortgeleden van Ivna Esajas in de Fundatie in Zwolle en van Erwin de Vries in Beelden aan Zee. Werk van Surinaamse kunstenaars is ook te bewonderen in het Suriname Museum in Amsterdam, dat in november 2025 de deuren opende.

De toenemende interesse in deze kunstenaars past in het huidige tijdsgewricht met een groeiend bewustzijn van de koloniale geschiedenis. Daarbij is er door een veranderende kunstcanon internationaal steeds meer aandacht voor kunstenaars van kleur en vrouwelijke kunstenaars.

Over Ingrid Braam
Ingrid Braam studeerde Kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam en richt zich als onafhankelijk onderzoeker en auteur op het werk van hedendaagse beeldende kunstenaars met een Surinaamse en Caribische achtergrond. Geïnspireerd door haar Surinaamse afkomst is zij geïnteresseerd in de wijze waarop deze kunstenaars hun cultureel erfgoed verbeelden. Zij focust zich op de kenmerkende gelaagde mix van niet-westerse en westerse elementen vol symboliek, tradities, spiritualiteit en geschiedenis.

Info
Locatie: Sociëteit Ramses Shaffy Huis, Piet Heinkade 231, Amsterdam
Datum: zondagmiddag 12 april 2026
Tijd: 15:30 tot 17:30 uur
Entree: € 15,= Bewoners van het Shaffy Huis vrij entree.
Reserveren via: cultuuropdeeilanden.nl

Kunstwerk: Remy Jungerman - Initiands Foto: Lianne Ernst
Maikel Deekman, Digital Patchwork Framed Mamjo Installation, 2021. Foto: Ingrid Braam

Cultuurlezing | 750 jaar Amsterdamse architectuur 2

door Oene Dijk

Zondagmiddag 8 maart 2026
van 15:30 tot 17:30 uur

Over de lezing
Deze lezing sluit aan bij het thema ‘Amsterdam 750 jaar’, en is het vervolg op de eerste lezing van dit seizoen, waarin oudere architectuur ter sprake kwam. Deze nieuwe lezing is zelfstandig te volgen en gaat over moderne Amsterdamse architectonische hoogstandjes en bijzondere gebouwen. Denk aan beeldbepalende hoogbouw op de Zuidas, zoals The Valley, de Jurk, en de Eyetoren in Noord. Na de zogeheten uitleggen van de laat-16de en 17de eeuw en de latere uitbreiding met een belangrijke rol voor de Amsterdamse School, kende de 20ste eeuw meer bijzondere uitbreidingen, zoals de Vinexwijk IJburg met zijn innovatieve waterwoningen en het spectaculaire Sluishuis.

Over Oene Dijk
Oene Dijk, kunsthistoricus gespecialiseerd in architectuur, is een bevlogen verteller die het publiek na zijn vorige lezing ademloos achterliet. Hij studeerde Kunst- en Architectuurgeschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij is als docent Kunst- en Architectuurgeschiedenis verbonden aan de Academie van Bouwkunst Amsterdam en aan de Hogeschool Arnhem en Nijmegen. Hij verzorgt excursies en lezingen voor Architectuurcentrum Amsterdam (Arcam) en de Vrije Academie, en organiseert diverse architectuurexcursies en lezingen in zowel binnen- als buitenland.

Info
Locatie: Sociëteit Ramses Shaffy Huis, Piet Heinkade 231, Amsterdam
Datum: zondagmiddag 8 maart 2026
Tijd: 15:30 tot 17:30 uur
Entree: € 15,= Bewoners van het Shaffy Huis vrij entree.
Reserveren via: cultuuropdeeilanden.nl

Architectuurlezing Amsterdam The Valley

Cultuurlezing | Roger Raveel: het vierkant en de alledaagsheid

door Hans van der Gaarden

Zondagmiddag 8 februari 2026
van 15:30 tot 17:30 uur

Over de lezing
Roger Raveel (1921-2013) woonde en werkte zijn leven lang in zijn geboortedorp Machelen-aan-de-Leie. Dit Oost-Vlaamse dorpje vormde zijn inspiratiebron. Hij schilderde de gewone dingen van het dagelijks leven (een betonnen tuinmuur, een poes, een moestuin, een tafel met frituurpan) en de mensen die tussen die gewone dingen rondscharrelen.
Midden in die alledaagsheid duiken plotseling abstracte vormen op. Vierkanten, cirkels en strakke lijnen doorsnijden de alledaagse werkelijkheid. Door de combinatie van figuratie en abstractie zie je de werkelijkheid in een ander perspectief. In de schilderijen en tekeningen van Roger Raveel gaat de werkelijkheid plotseling open. Het vierkant, de cirkel en de strakke lijnen bieden als het ware een doorkijk naar een andere wereld en plaatsen de dagelijkse realiteit in een ander licht. Het universele openbaart zich in de alledaagsheid.
Lees meer over Roger Raveel in Hans’ blog.

Over Hans van der Gaarden
Hans van der Gaarden gaat uit van de exacte waarneming. Wat zie je, wat hoor je in een kunstwerk, in de natuur, in taal? Zoals wetenschappelijke en (kunst)historische feiten. Om vervolgens uit te drukken wat de waarneming teweeg brengt. Wat roept de waarneming op, waar associeer je hem mee, wat beleef je aan de waarneming? In zijn lezingen staat de gevoelswaarde voorop.
Bekijk zijn website voor meer info. www.manvantaal.nl

Info
Locatie: Sociëteit Ramses Shaffy Huis, Piet Heinkade 231, Amsterdam
Datum: zondagmiddag 8 februari 2026
Tijd: 15:30 tot 17:30 uur
Entree: € 15,= Bewoners van het Shaffy Huis vrij entree.
Reserveren via: cultuuropdeeilanden.nl

Het vierkant rust even uit. Foto: Hans van der Gaarden

Cultuurlezing | Stoïcisme en muziek

door Annette van der Elst

Zondagmiddag 11 januari 2026
van 15:30 tot 17:30 uur

Over de lezing
Op 11 januari as. vertelt filosofe Annette van der Elst over ‘geneeskunst voor de ziel’: stoïcisme en muziek. De stoïcijnse levensbeschouwing krijgt tegenwoordig relatief veel aandacht; minder bekend is wat de stoïcijnen dachten over muziek en haar therapeutische kracht. Annette gaat in deze lezing in op de invloed van het stoïcisme op muziek: van Italiaanse madrigalen en Franse Renaissancemuziek tot Pink Floyd en het Franse chanson.

Niet je gevoel onderdrukken is stoïcijns! 
De toestand van de wereld, beledigingen naar je hoofd, boosheid, verdriet en angst die je in de greep houden… wat kunnen we leren van de stoïcijnse filosofie, het denken van onder anderen Seneca, Epictetus en Marcus Aurelius – en van moderne, hedendaagse denkers als Nancy Sherman en de Stoa Gallica?
Anders dan soms gedacht wordt, gaat het niet om het onderdrukken van de emoties waar we ‘last ‘van hebben. Maar waarom wél? In deze lezing neemt Annette ons mee in de stoïcijnse levensbeschouwing en praktische filosofie, die we kunnen zien als ‘geneeskunst voor de ziel’. De stoïcijnse filosofie kwam op in het oude Griekenland, toen Athene na de dood van Alexander de Grote in crisis raakte. Met de Romeinse stoïcijnen, en hun gerichtheid op het ‘reguleren’ van destructieve emoties als angst, woede en verdriet, beleefde de school een hoogtepunt in populariteit. Ook in deze tijd leren de stoïcijnen ons dat niet onderdrukken de weg is, maar opnieuw kaderen, nieuwe perspectieven innemen – zodat je niet overweldigd wordt door problemen, moeilijkheden of mentale pijn.

Over Annette van der Elst
Annette van der Elst studeerde psychologie, taalkunde en filosofie. Ze is docent, onder meer voor de Vrije Academie, en begeleidt mensen met levensvragen met gesprekken. Ze schrijft voor Filosofie Magazine, met als specialiteit Franse filosofen en schrijvers en het brede gebied van emoties, met als specialiteit de stoïcijnse benadering van emoties en de psychoanalyse. Ook is ze vertaalster Frans-Nederlands, onder meer van Luce Irigaray, Camus, en boeken over Leonardo Da Vinci en Blaise Pascal. In de podcast 1000 stappen vertelt ze over de stoïcijnse mindset.

Info
Locatie: Sociëteit Ramses Shaffy Huis, Piet Heinkade 231, Amsterdam
Datum: zondagmiddag 11 januari 2026
Tijd: 15:30 tot 17:30 uur
Entree: € 15,= Bewoners van het Shaffy Huis vrij entree.
Reserveren via: cultuuropdeeilanden.nl

Cultuurlezing | 750 jaar Amsterdamse architectuur

Zondagmiddag 14 september 2025
van 15:30 tot 17:30 uur

Seizoenstart 14 september
De eerste lezing van het nieuwe seizoen vindt plaats op zondag 14 september. Deze sluit aan bij het thema ‘Amsterdam 750 jaar’, en wordt verzorgd door Oene Dijk, kunsthistoricus gespecialiseerd in architectuur. Centraal staan beeldbepalende Amsterdamse gebouwen uit die rijke historie.

Over de lezing
Voor Cultuur op de Eilanden houdt Oene Dijk een lezing over 750 jaar bijzondere architectuur in Amsterdam. Van het middeleeuwse Houten Huys tot de moderne hoogbouw op de Zuidas, zoals The Valley, de Jurk, en de Eyetoren in Noord. De vier zogeheten uitleggen van de laat-16de en 17de eeuw veranderden Amsterdam van een middeleeuws stadje in een wereldstad met statige grachtenpanden, de woningen van de welgestelden. Eeuwen later werd de stad verder uitgebreid, met een belangrijke rol voor de Amsterdamse School, die sociale woningbouw een nieuwe betekenis gaf. De 20ste eeuw kende meer bijzondere uitbreidingen, zoals de Vinexwijk IJburg met zijn innovatieve waterwoningen en het spectaculaire Sluishuis. Ook bijzondere gebouwen zoals het Paleis op de Dam en de Beurs van Berlage passeren de revue.

Over Oene Dijk
Oene is als docent Kunst- en Architectuurgeschiedenis verbonden aan de Academie van Bouwkunst Amsterdam en aan de Hogeschool Arnhem en Nijmegen. Hij verzorgt excursies en lezingen voor Architectuurcentrum Amsterdam (Arcam) en de Vrije Academie en publiceert maandelijks een interview op de website van de Bond Nederlandse Architecten (BNA). Hij schrijft over kunst- en architectuurgeschiedenis voor diverse websites en tijdschriften en organiseert architectuurexcursies en lezingen in binnen- en buitenland.

Info
Locatie: Sociëteit Ramses Shaffy Huis, Piet Heinkade 231, Amsterdam
Datum: zondagmiddag 14 september 2025
Tijd: 15:30 tot 17:30 uur
Entree: € 15,= Bewoners van het Shaffy Huis vrij entree.
Reserveren via: cultuuropdeeilanden.nl

Architectuurlezing Amsterdam The Valley